Trong chăn nuôi gia cầm, việc chẩn đoán sai bệnh có thể dẫn đến điều trị không hiệu quả, thậm chí khiến bệnh trở nên trầm trọng hơn. Khi gà chỉ mắc một bệnh, việc chẩn đoán và điều trị thường tương đối đơn giản. Tuy nhiên, nếu gà mắc bệnh cơ bản và sau đó kế phát với các bệnh khác, tạo thành bệnh ghép (ghép với các bệnh khác), các triệu chứng lâm sàng thường không rõ ràng, gây khó khăn lớn cho công tác chẩn đoán và điều trị.
Bài viết này sẽ giúp bà con chăn nuôi tìm hiểu chi tiết về bệnh Gumboro ghép Cầu trùng ở gà, bao gồm cách nhận biết và phác đồ điều trị được khuyến nghị từ chuyên gia.
Đặc điểm bệnh Gumboro kế phát cầu trùng ở gà
Đây là một trong những cặp bệnh phối hợp chết nhanh nhất ở gà thịt và gà đẻ hậu bị (thường 18–45 ngày tuổi). Khi Gumboro + cầu trùng xảy ra cùng lúc, tỷ lệ chết có thể lên 30–80% chỉ trong 5–7 ngày, dù riêng lẻ từng bệnh chỉ chết 5–15%.
Bệnh Gumboro (hay Bệnh truyền nhiễm Bursal – IBD) là bệnh do virus gây ra, đặc trưng là sự phá hủy hệ miễn dịch, đặc biệt là túi Fabricius của gà. Hệ miễn dịch suy yếu khiến gà dễ bị tấn công bởi các tác nhân gây bệnh cơ hội khác, làm tăng tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ chết, gây thiệt hại lớn.
Một trường hợp kế phát (ghép bệnh) thường gặp khi gà mắc Gumboro là bệnh Gumboro ghép Cầu trùng (do ký sinh trùng Eimeria). Đây là sự kết hợp nguy hiểm giữa tổn thương miễn dịch do virus và tổn thương đường ruột do ký sinh trùng.
Tại sao Gumboro lại dễ “mở đường” cho cầu trùng bùng phát?
- Virus Gumboro (IBDV) tấn công túi Fabricius → phá hủy tế bào lympho B → suy giảm miễn dịch toàn thân trong 7–14 ngày.
- Trong thời gian gà bị ức chế miễn dịch nặng, ký sinh trùng cầu trùng (Eimeria spp.) dễ dàng nhân lên hàng triệu lần trong ruột → xuất huyết manh tràng + ruột non → gà mất nước, tiêu chảy máu, chết cấp tính.
Triệu chứng lâm sàng
Triệu chứng khi gà bị Gumboro ghép Cầu trùng thường bao gồm:
- Gà ủ rũ, kém ăn, sốt cao.
- Đi ngoài phân xanh, phân trắng (điển hình của IBD/Gumboro).
- Phân có thể lẫn máu hoặc màu sô-cô-la (dấu hiệu của Cầu trùng ruột).
Các dấu hiệu trên thường khó giúp xác định rõ ràng bệnh ghép. Việc chẩn đoán chính xác thường yêu cầu phải mổ khám để xem bệnh tích.
Bệnh tích khi mổ khám
Khi mổ khám, bệnh tích điển hình của bệnh ghép này sẽ bao gồm:
- Gumboro (IBD): Túi Fabricius (Bursa of Fabricius) viêm sưng, xuất huyết; có thể chứa chất nhầy hoặc chất bã đậu. Đối với các ca Gumboro mãn tính, túi Fabricius bị teo nhỏ rõ rệt.
- Cầu trùng: Manh tràng (ruột thừa) có thể không sưng nhưng thấy dấu hiệu xuất huyết, xuất hiện các đốm đỏ trên niêm mạc ruột non và đùi.
Phác đồ điều trị bệnh Gumboro ghép cầu trùng
Nguyên tắc điều trị bệnh ghép là phải tiến hành điều trị song song cả bệnh do virus (Gumboro) và bệnh kế phát do ký sinh trùng/vi khuẩn (Cầu trùng), kết hợp với tăng cường sức đề kháng cho gà. Phác đồ điều trị được chuyên gia khuyến nghị áp dụng như sau:
- Cách ly và Vệ sinh:
- Cách ly toàn bộ đàn gà bệnh với môi trường xung quanh.
- Vệ sinh, tiêu độc khử trùng chuồng trại bằng các dung dịch sát trùng phổ rộng.
- Điều trị Gumboro (Virus):
- Sử dụng Kháng thể Gumboro (KTG) tiêm cho toàn đàn để trung hòa virus và tăng cường sức đề kháng tức thời.
- Điều trị Cầu trùng (Ký sinh trùng):
- Sử dụng kháng sinh đặc trị Cầu trùng qua đường uống (nước hoặc trộn thức ăn) như Amprolium, Cocimax, Coccistop, hoặc ESB3.
- Liều lượng sử dụng phải tuân theo hướng dẫn chi tiết từ nhà sản xuất.
- Trợ lực và Hỗ trợ:
- Bổ sung Vitamin C (tăng sức đề kháng, giảm stress) và Điện giải (chống mất nước, giải nhiệt).
- Bổ sung Vitamin K (chống xuất huyết do Cầu trùng).
- Sử dụng Men tiêu hóa và Axit hữu cơ để cân bằng hệ vi sinh đường ruột và hỗ trợ tiêu hóa.
Biện pháp phòng bệnh
Bệnh Gumboro ghép Cầu trùng ở gà không phải là không thể chữa khỏi. Điểm khó khăn nhất nằm ở việc chẩn đoán kịp thời thông qua các triệu chứng lâm sàng. Khi gà có biểu hiện chết đột ngột, bệnh đã diễn biến xấu. Do đó, việc phòng bệnh luôn là biện pháp tối ưu nhất:
- Chọn mua giống từ các đơn vị uy tín, có nguồn gốc rõ ràng.
- Vệ sinh, sát trùng chuồng trại định kỳ, đảm bảo môi trường khô ráo, sạch sẽ.
- Tiêm phòng Vắc-xin Gumboro và các loại vắc-xin khác theo lịch tiêm chủng nghiêm ngặt và đúng thời điểm.
- Phòng bệnh Cầu trùng bằng thuốc định kỳ theo chu kỳ phát triển của ký sinh trùng.
Có thể thấy bệnh Gumboro ghép Cầu trùng ở gà – Tình trạng cực kỳ nguy hiểm và thường gặp ở Việt Nam. Mong rằng những chia sẻ trên sẽ hữu ích với bạn. Chúc các bạn thành công!
