Bệnh khô chân ở gà không đơn thuần là một căn bệnh độc lập mà thường là hệ quả của tình trạng mất nước cấp tính hoặc là triệu chứng điển hình của nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Tình trạng này có thể xuất hiện âm thầm nhưng lây lan nhanh chóng, khiến tỷ lệ tử vong trong đàn dao động từ 5% đến 30%, thậm chí xóa sổ cả đàn nếu không được can thiệp kịp thời. Trong bối cảnh chăn nuôi năm 2026, việc hiểu rõ bản chất “khô chân” sẽ giúp bà con chủ động hơn trong công tác quản lý trang trại.
Cơ chế và các giai đoạn gà thường bị khô chân
Khô chân là hiện tượng các mô cơ và mạch máu ở chân gà bị teo tóp do thiếu hụt dịch cơ thể. Dựa trên thực tế chăn nuôi, gà thường rơi vào tình trạng này ở hai mốc thời điểm nhạy cảm nhất:
Giai đoạn gà con úm (từ 2 đến 15 ngày tuổi)
Theo SC88, đây là giai đoạn phổ biến nhất. Gà con mới nở có cơ thể rất nhạy cảm với nhiệt độ. Nếu môi trường úm quá nóng hoặc quá chật chội, quá trình thoát hơi nước qua hô hấp và da diễn ra mạnh mẽ dẫn đến khô chân nhanh chóng. Ngoài ra, lỗi kỹ thuật trong vận chuyển từ lò ấp về trại cũng là nguyên nhân khiến gà bị “sốc” và mất nước ngay từ đầu.
Giai đoạn gà trưởng thành (trên 1kg)
Ở giai đoạn này, khô chân thường là hệ quả của việc quản lý dinh dưỡng kém hoặc là hồi chuông cảnh báo về một ổ dịch truyền nhiễm đang bùng phát. Gà bị khô chân lúc này thường đi kèm với các triệu chứng tiêu hóa nặng hoặc bỏ ăn hoàn toàn.
Phân tích các nhóm nguyên nhân chính gây khô chân
Để điều trị hiệu quả, bà con cần xác định chính xác khô chân do yếu tố môi trường hay do vi khuẩn/virus tấn công.
Nhóm nguyên nhân do quản lý chăn nuôi
- Mật độ nuôi quá dày: Khiến gà khó tiếp cận máng uống, đồng thời nhiệt lượng từ đàn gà tỏa ra làm không khí oi bức, gây mất nước.
- Chế độ nhiệt không phù hợp: Đèn úm quá thấp hoặc quá nhiều bóng khiến nhiệt độ chuồng vượt mức cho phép.
- Thiếu hụt nguồn nước: Máng uống bố trí không hợp lý hoặc nước bị nhiễm bẩn khiến gà ngại uống.
- Sai lầm trong dinh dưỡng: Gà ăn quá nhiều chất xơ khó tiêu, thức ăn bị nấm mốc gây viêm diều, nấm diều dẫn đến nghẽn đường tiêu hóa, khiến gà không hấp thụ được nước.
Nhóm nguyên nhân do bệnh lý truyền nhiễm
Khô chân thường đi kèm với tình trạng tiêu chảy kéo dài, làm cơ thể gà mất đi lượng lớn dịch và chất điện giải:
- Bệnh Newcastle (Gà rù): Gà bị chướng diều, không tiêu, chân lạnh và khô quắt do hệ thần kinh và tiêu hóa bị tê liệt.
- Bệnh Gumboro: Gà tiêu chảy phân trắng loãng như nước, mất nước cực nhanh dẫn đến khô chân và chết nhanh.
- Bệnh Tụ huyết trùng: Gà sốt cao, tiêu chảy phân nâu sẫm, da và chân khô đi do mất máu và dịch.
- Bệnh Thương hàn và Bạch lỵ: Gà con bị nhiễm từ phôi, tiêu chảy bết đít, chân khô và gầy gò.
Triệu chứng nhận diện sớm qua quan sát lâm sàng
Bà con cần đặc biệt lưu ý những thay đổi nhỏ sau đây để có biện pháp xử lý kịp thời:
Biểu hiện tại chân và da
Phần da chân không còn độ bóng, xuất hiện các nếp nhăn nheo, sờ vào thấy cứng và lạnh. Các cơ đùi teo lại, gà đi lại khó khăn hoặc chỉ nằm một chỗ do kiệt sức.
Biểu hiện toàn thân
- Lông xù, cánh sệ, mắt nhắm nghiền hoặc lờ đờ.
- Gà bỏ ăn nhưng có thể uống rất nhiều nước (nếu còn sức đi lại).
- Phần mào và yếm có dấu hiệu nhợt nhạt hoặc tím tái (trong trường hợp tụ huyết trùng).
- Gà con thường đứng co rúm lại dưới bóng đèn dù nhiệt độ chuồng vẫn cao.
Phác đồ điều trị khô chân theo từng thể bệnh
Tùy vào nguyên nhân mà chúng ta có các hướng xử lý khác nhau. Tuy nhiên, ưu tiên hàng đầu luôn là Cấp nước và Điện giải. Cụ thể được những người quan tâm Đá Gà sc88 tổng hợp:
Xử lý nhanh tình trạng khô chân ở gà úm
- Điều chỉnh môi trường: Giảm mật độ nuôi, nâng cao bóng đèn úm (khoảng 50-60cm so với mặt đất). Đảm bảo thông gió thoáng đãng.
- Bổ trợ nước: Pha Glucose, Vitamin C và điện giải vào nước cho gà uống ngay lập tức để hồi phục các mô.
- Kháng sinh phòng ngừa: Dùng Florfenicol 4% hoặc Trimethoprim + Sulfamethoxazole trộn thức ăn trong 5 ngày để ngăn chặn các vi khuẩn cơ hội.
Điều trị khô chân do các bệnh cụ thể
Đối với bệnh Newcastle
Do là bệnh virus nên không có thuốc đặc trị. Cách duy nhất là tiêu hủy những con quá nặng và tái chủng vaccine Lasota hoặc ND-IB liều gấp đôi cho những con còn khỏe trong đàn để tạo miễn dịch tức thời.
Đối với bệnh Tụ huyết trùng
Sử dụng kháng sinh mạnh như Streptomycin (1g/10 con) tiêm bắp liên tục 3 ngày. Kết hợp trộn thuốc trị thương hàn vào cám để điều trị tổng thể cho đàn.
Đối với bệnh Thương hàn và Bạch lỵ
Dùng kháng sinh nhóm Fluoroquinolone (như Enrofloxacin) hoặc Florfenicol. Với gà con bị bạch lỵ, có thể dùng Genta-costrim hoặc Neotesol pha nước liên tục 3-5 ngày. Nếu gà bị chướng diều khô chân, cần xoa bóp bầu diều và cho uống men tiêu hóa Mekozym để kích thích lưu thông thức ăn.
Biện pháp phòng ngừa chủ động từ xa
Để không phải đối mặt với tình trạng gà “khô chân, khô mỏ”, bà con cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình an toàn sinh học 2026:
- Tiêu chuẩn “3 sạch”: Ăn sạch, uống sạch, ở sạch. Nước uống phải là nước sạch hoàn toàn, không lấy trực tiếp từ ao hồ chưa qua xử lý.
- Sử dụng công nghệ trong chế biến thức ăn: Để tránh nấm mốc và kiểm soát dinh dưỡng, bà con nên tự sản xuất cám viên bằng máy ép cám tại trại từ nguồn nguyên liệu tươi (ngô, thóc, cá nhạt). Việc này giúp gà tiêu hóa tốt hơn, giảm nguy cơ nghẽn diều.
- Quy trình vaccine: Thực hiện đúng lịch tiêm chủng, đặc biệt là các bệnh Gumboro, Newcastle và Tụ huyết trùng.
- Vệ sinh định kỳ: Cứ 2 tuần/lần nên phun khử trùng toàn bộ chuồng trại bằng các dung dịch an toàn không gây kích ứng như Iodine hoặc Nano bạc.
Bệnh khô chân ở gà là một dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng về sức khỏe đàn gia cầm. Chìa khóa để thành công không nằm ở việc dùng kháng sinh đắt tiền mà nằm ở khả năng quan sát và điều chỉnh môi trường sống của vật nuôi kịp thời. Việc phát hiện sớm ngay từ những dấu hiệu đầu tiên sẽ giúp bà con giảm thiểu tỷ lệ chết và bảo toàn được năng suất kinh tế.
