Pháp nhân là gì? Các loại pháp nhân hiện nay

0

1. Khái niệm pháp nhận là gì?

Ngoài cá nhân tham gia vào các quan hdân sự còn các quan, tổ chức các chủ thể khác. Để các tổ chức tham gia vào các quan hệ dân svới cách một chủ thể riêng biệt trong các quan hệ xã hội nói chung, các quan hệ pháp luật nói riêng, các tổ chức này phải có các điều kiện do pháp luật quy định. Pháp luật dân sự đưa ra khái niệm pháp nhân nhằm phân biệt với thể nhân (tự nhiên nhân) là những cá nhân tham gia vào quan hệ pháp luật.

Khái niệm pháp nhân trong các văn bản pháp luật trước đây của Nhà nước ta được đề cập dạng tả các dấu hiệu của pháp nhân như Thông số 525 ngày 26/3/1975 của Trọng tài kinh tế, Nghị định số 17 ngày 16/01/1990 hướng dẫn thi hành Pháp lệnh hợp đồng kinh tế Pháp lệnh hợp đồng dân sự ngày 01/7/1991. Các dấu hiệu (điều kiện) được quy định Thông tư số 525 và Nghị định số 17 đặc trưng cho các pháp nhân các tổ chức kinh tế trong điều kiện kế hoạch hoá nền sản xuất, Pháp lệnh hợp đồng dân sự tả các dấu hiệu của pháp nhân có tính chất chung và bao quát các pháp nhân ở mọi dạng, thế loại. Điều 84 BLDS mô tả các dấu hiệu (điều kiện) của một tổ chức có cách pháp nhân là:

Được thành lập một cách hợp pháp;

cấu tổ chức chặt chẽ;

Có tài sản độc lập với nhân, tổ chức khác tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó;

Nhân danh mình tham gia vào các quan hệ pháp lut một cách độc lập.

Qua các văn bản pháp luật đã ban hành và tính chất chủ thể trong các quan hệ dân sự, kinh tế có thể đưa ra khái niệm pháp nhân như sau:

Pháp nhân một tổ chc thống nhất, đc lập, hợp pháp có tài sản riêng và chu trách nhiệm bằng tài sản của mình, nhân danh nh tham gia vào các quan hpháp lut một cách độc lập.


2. Các điều kiện của pháp nhân

Các điều kiện của pháp nhân các dấu hiệu để công nhận một tổ chức cách là chủ thể của quan hệ dân sự. Các điều kiện của pháp nhân được xác đnh tại Điều 74 Bộ luật dân sự năm 2015.

2.1. Được thành lập một cách hợp pháp

Một tổ chức được coi là hợp pháp nếu mục đích, nhiệm vụ hợp pháp được thành lập hợp pháp theo trình tự thủ tục do luật định. Tổ chức hợp pháp được Nhà nước công nhận dưới các dạng: quan nhà nước thẩm quyền thành lập, cho phép thành lập, đăng hoặc công nhận. Nhà nước bằng các quy định về thẩm quyền ra quyết định thành lập, trình tự, thủ tục thành lập, điều kiện tnh lập các tổ chức chi phối đến các tổ chức tồn tại trong xã hội. Việc công nhận sự tồn tại một tổ chức phụ thuộc vào hoạt động của tổ chức đó phù hợp với lợi ích của giai cấp thống trị hay không. Một khi sự tồn tại của một tổ chức (không chỉ tổ chức chính trị) nguy đến sự tồn tại của nền tảng xã hội, ảnh hưởng đến lợi ích của giai cấp thống trị thì Nnước không cho phép tn tại. Bởi vậy, chỉ những tổ chức hợp pháp được Nhà nước công nhận sự tồn tại mới thể trở thành chủ thể tham gia vào các quan hệ pháp luật. Trong thực tiễn mỗi pháp nhân được thành lập theo một trình triêng phụ thuộc vào cấu tổ chức, nhiệm vụ của pháp nhân đó (quyết định thành lập, cho phép, công nhận).

2.2. Có cơ cấu tổ chức chặt chẽ

Trước tiên, tchức một tập thể người được sắp xếp dưới một hình thái nào đó (doanh nghiệp, công ti, bệnh viện, trường học, hợp tác xã...) phù hợp với chức năng lĩnh vực hoạt động, bảo đảm tính hiệu quả trong hoạt động của loại hình tổ chức đó. cấu tổ chức chặt chẽ nhằm biến một tập thể người thành mt thể thống nhất (một chủ thể) khả năng thực hiện hiệu quả nhất nhiệm vụ của tổ chức đó đặt ra khi thành lập. Việc chọn lựa hình thức tổ chức như thế nào căn cứ vào mục đích, nhiệm vụ của tổ chức đó, căn cứ vào cách thức góp vốn thành tài sản của tổ chức, ngoài ra thể còn do tính chất, truyền thống về loại hình tổ chức và cả loại tên gọi của các tổ chức đó. Thống nhất về tổ chức được quy định trong quyết định thành lập, trong điều lệ mẫu, trong các văn bản pháp luật, trong điều lệ của từng loại tổ chức hay từng tổ chức đơn lẻ.

Pháp nhân phải là một tổ chức độc lập. Một tổ chức độc lập hoàn toàn theo nghĩa rộng không tồn tại trên thực tế mà bất kì một tổ chức nào cũng bị chi phối theo dạng này hay dạng khác của cá nhân trong tổ chức đó, của các tổ chức khác và của Nhà nước. Sự độc lập của tổ chức được coi là pháp nhân chỉ giới hạn trong quan hệ dân sự, kinh tế, lao động với các chủ thể khác. Trong các lĩnh vực này, tổ chức không bị chi phối bởi các chủ thể khác khi quyết định các vấn đề có liên quan đến nhiệm vụ của tổ chức đó trong phạm vi điều lệ, quyết định thành lập và các quy định của pháp luật đi với tổ chức đó. Pháp nhân có ý chí riêng hành đng theo ý chí của mình, chỉ với sự độc lập mà pháp luật thừa nhận thì một tổ chức mới có thể trở thành một chủ thể tham gia vào các quan hệ pháp luật. Stồn tại độc lập của tổ chức còn thể hiện chỗ không phụ thuc vào sự thay đổi các thành viên của pháp nhân (kể cả cơ quan pháp nhân). rất nhiều tổ chức thống nhất nhưng không độc lập như các phòng, ban, khoa... trong các trường học, các tổ chức một bộ phận của pháp nhân. Pháp nhân cơ quan khác theo quyết định của pháp nhân hoặc theo quy định của pháp luật.

Hình minh họa. Pháp nhân là gì? Các loại pháp nhân hiện nay

2.3. Có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình

Để một tổ chức tham gia vào các quan hệ tài sản với tư cách là chủ thể độc lập thì tổ chức đó phải có tài sản riêng của mình – tài sản độc lập. Tài sản riêng của pháp nhân không chỉ là tài sản thuộc sở hữu của pháp nhân (như đối với các công ti, các hợp tác xã dù nguồn vốn hình thành có thể khác nhau…) mà có thể được Nhà nước giao cho tổ chức được quyền quản lí của pháp nhân đó. Tài sản của pháp nhân độc lập với tài sản của cá nhân – thành viên của pháp nhân, độc lập với cơ quan cấp trên của pháp nhân và các tổ chức khác. Tài sản độc lập của pháp nhân là tài sản thuộc quyền của pháp nhân đó, do pháp nhân chiếm hữu, sử dụng, định đoạt trong phạm vi nhiệm vụ và phù hợp với mục đích của pháp nhân. Tài sản của pháp nhân thể hiện dưới dạng vốn, các tư liệu sản xuất và các loại tài sản khác phù hợp với từng loại pháp nhân. Tài sản của pháp nhân được hình thành trên những cơ sở khác nhau dưới dạng được Nhà nước giao để thực hiện chức năng (các pháp nhân là lực lượng trang) được giao theo pháp luật về doanh nghiệp nhà nưc; được chuyển giao quyền sở hữu cho các tổ chức chính trị, chính trị hội; từ nguồn vốn đóng góp của các thành viên; từ hoạt động sản xuất kinh doanh hợp pháp... Tài sản của pháp nhân thể thuộc sở hữu nhà nước hoặc thuộc hình thức sở hữu hỗn hợp hoặc các hình thức sở hữu khác nhưng các pháp nhân thực hiện các quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt như một chủ sở hữu trong khuôn khổ điều lệ hoặc quyết định thành lập pháp nhân ghi nhận.

Trên sở tài sản riêng, pháp nhân phải chịu trách nhiệm bằng tài sản riêng của mình. Pháp nhân tham gia vào các quan hệ tài sản và các quan hệ nhân thân như một chủ thể độc lập phải chịu trách nhiệm về những hành vi được coi hành vi của pháp nhân. quan cấp trên không chịu trách nhiệm thay hoặc trách nhiệm bổ sung cho pháp nhân. Pháp nhân không chịu trách nhiệm thay cho cơ quan quản lí cấp trên của pháp nhân hoặc cho thành viên của pháp nhân. Các thành viên của pháp nhân không phải dùng tài sản riêng của mình để thực hiện các nghĩa vụ của pháp nhân.

Trách nhiệm của pháp nhân thuộc dạng trách nhiệm hữu hạntrong phạm vi tài sản riêng của pháp nhân. Độc lập về tài sản và chịu trách nhiệm bằng tài sản riêng của pháp nhân là tiền đề vật chất để một tổ chức tham gia vào quan hệ dân sự như một chủ thể độc lập.

2.4. Nhân danh mình tham gia vào các quan hệ pháp luật một cách độc lập, có thể là nguyên đơn, bị đơn trước toà án

Với tư cách là một chủ thể độc lập, pháp nhân tham gia vào các quan hệ pháp luật với cách riêng, có khả năng hưởng quyền gánh chịu các nghĩa vụ dân sự do pháp luật quy định phù hợp với điều lệ của pháp nhân. Pháp nhân không núpdưới danh nghĩa của tổ chức khác, cũng không được phép cho người khác núpdưới danh nghĩa của mình để hoạt động. Khi pháp nhân không thực hiện nghĩa vụ của mình hoặc gây thiệt hại cho nhân hoặc pháp nhân khác thì pháp nhân thể bị đơn trước toà án. Ngược lại, nhân hoặc pháp nhân khác không thực hiện nghĩa vụ, hoặc gây thiệt hại cho pháp nhân thì pháp nhân có quyền khởi kiện trước toà án để bảo vệ quyền lợi của mình.

Việc phân định các điều kiện của pháp nhân thành ba hay bốn tuỳ thuộc vào cách sắp xếp trong các văn bản pháp luật. Tuy nhiên, pháp nhân bất cứ hệ thống pháp luật o cũng phải thoả mãn c điều kiện chung nhất bao gồm:

Tiền đề về tổ chức để biến một tập thể người thành một chủ thể độc lập và hợp pháp để tham gia vào các quan hệ pháp luật;

Tiền đề vật chất để tham gia vào các quan hệ tài sản chịu trách nhiệm bằng tài sản đó;

Tổng hợp các tiền đề tổ chức vật chất để một tổ chức cách chủ thể tham gia vào các quan hệ i sản, các quan hệ nhân thân trong khuôn khổ pháp luật điều lệ của pháp nhân quy định.

– Các điều kiện của pháp nhân nêu trên là một thể thống nhất không tách rời nhau, hợp thành tư cách chủ thể của pháp nhân.


3. Các loại pháp nhân

Các điều kiện của pháp nhân là các yếu tố bắt buộc để một tổ chức cách pháp nhân. Đó là những điều kiện cần đủ để một tổ chức cách chủ thể. Một pháp nhân phải các điều kiện nêu trên và ngược lại một tổ chức đủ các điều kiện nêu trên được coi là một pháp nhân. Tuy nhiên, các pháp nhân những nhiệm vụ, mục đích, cũng như hình thức sở hữu khác nhau cho nên có thể phân loại pháp nhân theo những đặc tính riêng biệt của chúng.

3.1. Pháp nhân thương mại

Pháp nhân thương mại pháp nhân đáp ứng đủ 2 điều kiện sau:

– Có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận,

– Lợi nhuận được chia cho các thành viên.

Các pháp nhân dạng này tồn tại dưới các tên gọi khác nhau (doanh nghiệp các tổ chức kinh tế khác, các hợp tác ...) với mc đích hoạt đng kinh doanh, được thành lập theo các trình tự thủ tục khác nhau. Tài sản của các tổ chức này thuộc các hình thức sở hữu khác nhau nhưng là tài sản riêng của các tchức đó phải chịu trách nhiệm bằng tài sản riêng đó.

Việc thành lập, hoạt đng chấm dứt pháp nhân thương mại được thực hiện theo quy đnh của Bộ luật này, Luật doanh nghiệp và quy định khác của pháp luật liên quan.

3.2. Pháp nhân phi thương mại

Pháp nhân phi thương mại là pháp nhân không mục tiêu chính m kiếm lợi nhuận; nếu lợi nhuận thì cũng không được phân chia cho các thành viên. Như vậy, mục tiêu lợi nhuận chỉ mục tiêu phụ trong hoạt động của các

pháp nhân này. Các nhân là thành viên pháp nhân chỉ được hưởng lương theo mức quy định trong quy chế chi tiêu nội bộ của pháp nhân phù hợp với quy định. Nếu năm tài chính của pháp nhân lợi nhuận dôi dư thì cũng không được chia lợi nhuận này cho các thành viên của pháp nhân mà phải đầu tư để tiếp tục phát triển pháp nhân.

Pháp nhân phi thương mại bao gồm cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang nhân dân, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị hội, tổ chức chính trị hội nghề nghiệp, tổ chức hội, tchức xã hội nghề nghiệp, quỹ xã hội, quỹ từ thiện, doanh nghiệp xã hội và các tổ chức phi thương mại khác.

Việc thành lập, hoạt động chấm dứt pháp nhân phi thương mại được thực hiện theo quy định của Bộ luật này, các luật về tchức bộ máy nhà nước và quy định khác của pháp luật có liên quan.

3.2.1. Các pháp nhân là cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang

Là những pháp nhân được Nhà nước giao tài sản để thực hiện các chức năng quản lý nhà nước, các hoạt động khác trong lĩnh vực quản lý điều nh hội lợi ích công cộng, không nhằm mục đích kinh doanh (quan hành chính các cấp; trường học, bệnh viện, các quan an ninh, quốc phòng...). Các pp nhân này hoạt động bằng nguồn kinh phí của Nhà nước cấp và tự chịu trách nhiệm trong phạm vi kinh phí đó. Trong trường hợp cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang nhân dân thực hiện các hoạt động có thu theo quy định của pháp luật thì phải chịu trách nhiệm dân sự liên quan đến hoạt động thu bằng tài sản có được từ hoạt động này.

3.2.2. Các pháp nhân là các tổ chức chính trị, tchức chính trhội, tổ chức chính trxã hộinghề nghiệp

Các tổ chức chính trị, chính trịhội, chính trịxã hội nghề nghiệp được thành lập để hoạt động phục vụ lợi ích chung của xã hội, được quy định bởi điều lệ của các tổ chức này. Khi tham gia vào các quan hệ dân sự, các tổ chức này tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình, trừ trường hợp pháp luật quy định các tài sản không được sử dng để chịu trách nhiệm dân sự như trụ sở của các cơ quan Đảng, đoàn thanh niên, Mặt trận Tquốc, công đoàn, hội liên hiệp phụ nữ, hội cựu chiến binh...

3.2.3. Các pháp nhân là tchức hội, tổ chức hộinghề nghiệp, các quỹ xã hội, quỹ từ thiện

Mỗi loại tổ chức có chức năng và nhiệm vụ riêng phù hợp với mục đích và nhiệm vụ được quy định trong điều lệ của các tổ chức đó. Tài sản của các pháp nhân dạng này được hình thành từ sự đóng góp của các thành viên các nguồn khác phù hợp với pháp luật và điều lệ. Các tổ chức này phải chịu trách nhiệm bng tài sản riêng của mình. Trong trường hợp tổ chức chấm dứt hoạt động thì tài sản không được phân chia cho các hội viên mà phải được giải quyết theo quy định của pháp luật.

5/5 - (25 bình chọn)

 
LƯU Ý: Nội dung bài viết trên đây chỉ mang tính tham khảo. Tùy từng thời điểm và đối tượng khác nhau mà nội dung bài viết trên có thể sẽ không còn phù hợp do sự thay đổi của chính sách pháp luật. Mọi thắc mắc, góp ý xin vui lòng liên hệ về email: info@hilaw.vn
CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
Để lại một bình luận

Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai.